چرا از وجود جهان، «خدا» نتیجه نمیشود؟ مقدمه: برهانی که از ناآگاهی، قطعیت میسازد برهان نخستین علت از مشهورترین و قدیمیترین تلاشها برای اثبات خداست. این برهان، در سنتهای مختلف فلسفی و الهیاتی حضور داشته و در جهان اسلام نیز بهویژه در نسخه کلامی آن، از متکلمان و غزالی تا...
آیا میشود از «مفهوم خدا» به «وجود خدا» رسید؟ مقدمه: جاهطلبترین برهان الهیاتی برهان وجودی یا برهان هستیشناختی از همهٔ برهانهای مشهور خداشناسی عجیبتر و جاهطلبتر است. برهانهای پیشین معمولاً از جهان شروع میکردند: از علیت، نظم، اخلاق، تجربه، یا امکان و وجوب. اما برهان وجودی میخواهد از خود مفهوم...
چرا پیچیدگی جهان، طراح آسمانی را ثابت نمیکند؟ مقدمه: جذابترین برهان، اما نه محکمترین برهان نظم یا برهان طراحی، از قدیمیترین و در عین حال عامهفهمترین استدلالها برای اثبات خداست. صورت سادهاش این است: جهان پر از نظم، تناسب، هماهنگی و پیچیدگی است؛ هرجا نظم و طراحی ببینیم، معمولاً پای...
چرا «خوب و بد» لزوماً به خدا ختم نمیشود؟ مقدمه: برهانی که از وجدان، به خدا پل میزند برهان اخلاقی از محبوبترین استدلالهای خداباوران است، چون برخلاف برهانهای پیچیدهٔ متافیزیکی، با تجربهٔ روزمرهٔ انسان سروکار دارد: با احساس وظیفه، با قضاوت دربارهٔ عدالت و ظلم، با این شهود که بعضی...
آیا «خداجویی ذاتی» واقعاً خدا را ثابت میکند؟ مقدمه: از یک میل درونی تا یک نتیجهٔ متافیزیکی برهان فطرت از آن دسته استدلالهایی است که بیش از آنکه بر منطق صوری تکیه کند، بر تجربهٔ درونی انسان تکیه میزند. صورت سادهاش این است: انسان در اعماق خود گرایشی طبیعی به...
آیا شهود، مکاشفه و «حس حضور خدا» واقعاً وجود خدا را ثابت میکنند؟ مقدمه: از «من تجربه کردم» تا «پس خدا هست» برهان تجربه دینی از این ایده شروع میکند که بسیاری از انسانها، در سنتهای مختلف، تجربههایی را گزارش میکنند که برای خودشان کاملاً واقعی، عمیق و تکاندهنده است:...
چرا گزارش «نقض طبیعت» هنوز وجود خدا را ثابت نمیکند؟ مقدمه: وقتی شگفتی، جای استدلال را میگیرد برهان معجزه از قدیمیترین و پرطرفدارترین راههای دفاع از دین است. صورت سادهاش این است: اگر رویدادی رخ دهد که با علل طبیعی توضیحپذیر نباشد، یا خلاف جریان عادی طبیعت باشد، بهترین توضیح...
آیا از «ممکنالوجود» واقعاً «واجبالوجود» نتیجه میشود؟ مقدمه: برهانی فلسفیتر، اما نه بینقصتر برهان وجوب و امکان، یا برهان واجبالوجود، از مهمترین ستونهای الهیات فلسفی در سنت اسلامی است و بیش از هر نامی با ابنسینا گره خورده است. در این دستگاه، مسئله دیگر مثل برهان نخستین علت صرفاً «شروع...
