پلتفرمی برای نقد دین و آزادی اندیشه
مقدمه: برهانی فلسفیتر، اما نه بینقصتر برهان وجوب و امکان، یا برهان واجبالوجود، از مهمترین ستونهای الهیات فلسفی در سنت اسلامی است و بیش از هر نامی با ابنسینا گره خورده است. در این دستگاه، مسئله دیگر مثل برهان نخستین علت صرفاً «شروع جهان» یا «علت نخست» نیست؛ مسئله این...
مقدمه: وقتی شگفتی، جای استدلال را میگیرد برهان معجزه از قدیمیترین و پرطرفدارترین راههای دفاع از دین است. صورت سادهاش این است: اگر رویدادی رخ دهد که با علل طبیعی توضیحپذیر نباشد، یا خلاف جریان عادی طبیعت باشد، بهترین توضیح آن دخالت خداست؛ و اگر آن رویداد به سود یک...
مقدمه: از «من تجربه کردم» تا «پس خدا هست» برهان تجربه دینی از این ایده شروع میکند که بسیاری از انسانها، در سنتهای مختلف، تجربههایی را گزارش میکنند که برای خودشان کاملاً واقعی، عمیق و تکاندهنده است: حس حضور خدا، دعا و پاسخ، اشراق، مکاشفه، اتحاد عرفانی، شنیدن ندایی درونی،...
مقدمه: از یک میل درونی تا یک نتیجهٔ متافیزیکی برهان فطرت از آن دسته استدلالهایی است که بیش از آنکه بر منطق صوری تکیه کند، بر تجربهٔ درونی انسان تکیه میزند. صورت سادهاش این است: انسان در اعماق خود گرایشی طبیعی به خدا، دعا، معنا، تکیهگاه برتر، و پرستش دارد؛...
مقدمه: برهانی که از وجدان، به خدا پل میزند برهان اخلاقی از محبوبترین استدلالهای خداباوران است، چون برخلاف برهانهای پیچیدهٔ متافیزیکی، با تجربهٔ روزمرهٔ انسان سروکار دارد: با احساس وظیفه، با قضاوت دربارهٔ عدالت و ظلم، با این شهود که بعضی کارها واقعاً بدند و بعضی کارها واقعاً خوب. در...
مقدمه: جذابترین برهان، اما نه محکمترین برهان نظم یا برهان طراحی، از قدیمیترین و در عین حال عامهفهمترین استدلالها برای اثبات خداست. صورت سادهاش این است: جهان پر از نظم، تناسب، هماهنگی و پیچیدگی است؛ هرجا نظم و طراحی ببینیم، معمولاً پای یک ذهن و نقشه در میان است؛ پس...
مقدمه: برهانی که از ناآگاهی، قطعیت میسازد برهان نخستین علت از مشهورترین و قدیمیترین تلاشها برای اثبات خداست. این برهان، در سنتهای مختلف فلسفی و الهیاتی حضور داشته و در جهان اسلام نیز بهویژه در نسخه کلامی آن، از متکلمان و غزالی تا دفاعهای معاصر، بارها بازتولید شده است. در...
چرا حتی اگر بعضی برهانها را بپذیریم، هنوز خدای اسلام ثابت نشده است این مطلب، جمعبندی فاز اول سهگانه است؛ همان فازی که وظیفهاش روشنکردن مبانی مفهومی پیش از ورود به نقد برهانهاست. در خود طرح هم تصریح شده که باید نشان داده شود بسیاری از برهانها اصلاً «اللهِ قرآن»...
تعریف، بار اثبات و فریب «پس خدا» این مطلب، مطلب دوم از سهگانهٔ فاز پایهگذاری یعنی روشن کردن مفهوم خدا است. کارش این نیست که هنوز تکتک برهانهای خدا را خرد کند؛ کارش این است که قواعد درست بحث را روشن کند. چون تا وقتی معلوم نباشد دقیقاً از چه...
از ابهام مقدس تا تعریف روشن این مقاله، بخشی از یک مطلب سه گانه برای «تعریف خدا و مبانی مفهومی» در نظر گرفته شده تا پیش از ورود به نقد برهانها، اول خود موضوع روشن شود. در خود طرح هم تأکید می شود که باید از همان ابتدا راه ابهام،...
