دسته: نقد وجود خدا

فردی در آستانهٔ خروج از شبکه‌ای نمادین؛ تصویری از دشواری ترک ایمان 1

چرا ترک ایمان دشوار است؟ خانواده، هویت، ترس و روان‌شناسی خروج از دین

استدلال‌ها را ماه‌ها پیش باخته‌ای و خودت این را می‌دانی. دیگر نمی‌توانی باور کنی که ماه دو نیم شد، که فرشته‌ای روی شانه‌ات می‌نویسد، که کسی آن بالا حساب موی سرت را دارد. با این حال هنوز وقتی هواپیما تکان می‌خورد زیر لب چیزی می‌گویی. هنوز صدای اذان مغرب ته...

جمعیتی هماهنگ در آیینی جمعی؛ نمادی از پیوند دین و کنترل اجتماعی 7

دین و کنترل اجتماعی؛ وقتی خدا نگهبان نظم جامعه می‌شود

آتن، اواخر سده پنجم پیش از میلاد. در نمایشنامه‌ای که متنش گم شده و فقط ۴۲ سطرش مانده، شخصیتی روی صحنه تاریخ دین را در چند جمله تعریف می‌کند. روزگاری زندگی آدم‌ها بی‌نظم و ددمنشانه بود. بعد قانون ساختند و قانون جلوی خلاف آشکار را گرفت. اما آدم‌ها در خلوت...

خدا به‌عنوان پدر آسمانی؛ سازه‌ای که هم پناه می‌دهد و هم سایه‌ای منظم و فرمان‌محور می‌سازد 1

خدا به‌عنوان پدر آسمانی؛ از نیاز به امنیت تا اطاعت از قدرت

یکی از سوره‌های آغازین مکی با مردی حرف می‌زند که به روایت سیره‌نویسان پدرش را هرگز ندید: «أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَىٰوَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَىٰوَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَىٰ» «مگر نه تو را یتیم یافت، پس پناه داد؟ و تو را سرگشته یافت، پس هدایت کرد؟ و تو را تنگدست یافت و بی‌نیاز گردانید؟»...

مغز انسان و باور به خدا؛ جنگلی مبهم که شاخه‌ها در آن حس حضور یک فاعل را می‌سازند 3

مغز انسان و باور به خدا؛ چرا پشت رویدادها «فاعل» می‌بینیم؟

سال ۱۹۴۴، کالج اسمیت در ماساچوست. فریتس هایدر و ماریان زیمل برای ۳۴ دانشجو فیلمی دو دقیقه و نیمه پخش کردند. در فیلم هیچ موجود زنده‌ای نبود: یک مثلث بزرگ، یک مثلث کوچک و یک دایره که دور مستطیلی با یک در حرکت می‌کردند. بعد از دانشجوها خواستند بنویسند چه...

ترس از مرگ و نیاز به خدا در ساحلی تاریک؛ اشیای یک زندگی که موج آرام آن‌ها را محو می‌کند 2

ترس از مرگ و نیاز به خدا؛ آیا ایمان پناهگاه روانی انسان است؟

در مجلس ختم همه یک زبان دارند. «خدا رحمتش کند.» «جایش خوب است.» «راحت شد.» «آن دنیا همدیگر را می‌بینید.» یک جمله هست که هیچ‌کس نمی‌گوید، حتی کسانی که در دلشان به آن فکر می‌کنند: «تمام شد.» همه آن جمله‌های دیگر برای این ساخته شده‌اند که این یکی گفته نشود....

انسانی روبه‌روی دیوار سنگی که بافت آن حضور مبهمی را تداعی می‌کند 2

چرا انسان خدا می‌سازد؟ روان‌شناسی باور به خدا از ترس تا ذهن جست‌وجوگر

فرض کنید همین شما، با همین هوش و همین وجدان، نه در ایران که در بنارس به دنیا آمده بودید. به احتمال بسیار زیاد امروز شیوا را می‌پرستیدید و قرآن برایتان کتاب مقدس مردمی دیگر بود. اگر در یوتا بزرگ شده بودید مورمون بودید و اگر در بانکوک، بودایی. این...

ترازویی فلزی با نوری کوچک در یک کفه و جهانی ترک‌خورده در کفهٔ دیگر؛ نمادی از مسئلهٔ شر. 1

مسئله شر: چرا رنج جهان با خدای قادر و مهربان سازگار نیست؟

قرآن از خواننده‌اش می‌خواهد به جهان نگاه کند و ایراد بگیرد، و از پیش خبر می‌دهد که چیزی پیدا نخواهد کرد: «الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا ۖ مَا تَرَىٰ فِي خَلْقِ الرَّحْمَٰنِ مِنْ تَفَاوُتٍ ۖ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِنْ فُطُورٍ ﴿۳﴾ ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا...

کفش کودکی کنار شکافی بزرگ در زمین خشک و زیر آسمانی توفانی؛ نمادی از رنج بی‌گناهان و شر طبیعی. 4

رنج کودکان و بلایای طبیعی: این دردها در طرح کدام خدای مهربان جا می‌گیرند؟

ساعت پنج و بیست و شش دقیقه بامداد جمعه پنجم دی ۱۳۸۲ بم خواب بود. زلزله‌ای به بزرگی ۶٫۶ شهر خشتی را روی ساکنانش فرو ریخت. به گزارش سازمان زمین‌شناسی آمریکا حدود ۳۱ هزار نفر کشته شدند، ۳۰ هزار نفر زخمی و بیش از ۷۵ هزار نفر بی‌خانمان، و هشتاد...

انسانی بر سر دوراهی میان مسیر روشن و مسیری تاریک با سایه‌های انسانی؛ نمادی از اختیار و پیامدهای آن. 1

دفاع اختیار در برابر مسئله شر: پاسخ نیرومند یا عقب‌نشینی الهیاتی؟

دو پیامبر با هم بحث می‌کنند. موسی به آدم می‌گوید تو پدر مایی و تو بودی که ناکاممان کردی و از بهشت بیرونمان آوردی. آدم جواب می‌دهد: خدا با تو سخن گفت و با دست خودش برایت نوشت؛ حالا مرا برای کاری سرزنش می‌کنی که خدا چهل سال پیش از...

سالن آزمونی با میزهایی در نور و شرایط نابرابر؛ نمادی از تفاوت شدید موقعیت انسان‌ها در آزمون الهی. 2

آیا این بهترین جهان ممکن است؟ نقد آزمون الهی، رشد روح و حکمت پنهان

جمله «این بهترین جهان ممکن است» را معمولا به نام لایبنیتس می‌شناسند، فیلسوف آلمانی که در ۱۷۱۰ کتاب «تئودیسه» را نوشت، و به نام ولتر که در «کاندید» آن را دست انداخت. ولی شش قرن پیش از هر دو، متکلمی از طوس همین را گفته بود. ابن‌تیمیه از ابوحامد غزالی...