سال ۱۸۴۲ سرکنسول بریتانیا در مراکش از سلطان پرسید برای برچیدن برده‌داری، یا دست‌کم مهار تجارت برده، چه کرده است. برنارد لوئیس کتاب «نژاد و برده‌داری در خاورمیانه» را با همین صحنه باز می‌کند. سلطان جا خورد. جواب داد که خرید و فروش برده کاری است که «همه فرقه‌ها و...
زمستان سال هشتم هجری، پس از نبرد حنین، سپاهی از مسلمانان به اوطاس رفت، جنگید، پیروز شد و زنانی را به اسارت گرفت. بعضی از جنگجویان در همبستری با این زنان تردید داشتند. مشکل این نبود که آن زنان راضی نبودند. مشکل این بود که شوهرانشان زنده بودند. تردید آنان...
«هر چیزی علتی دارد، پس جهان هم علتی دارد، و آن علت خداست.» بیشتر ما این سه جمله را پیش از آنکه معنای «علت» را بدانیم شنیده‌ایم؛ سر کلاس دینی، پای منبر، یا از زبان پدری که می‌خواست بحث را زود تمام کند. برهان نخستین علت قدیمی‌ترین و مردمی‌ترین دلیل...
برهان وجودی جاه‌طلبانه‌ترین استدلال تاریخ الهیات است: می‌خواهد وجود خدا را بدون نگاه کردن به جهان ثابت کند. نه نظم طبیعت لازم است، نه آغاز کیهان، نه معجزه؛ فقط یک تعریف و چند خط منطق. آنسلم، راهب قرن یازدهم، ادعا کرد منکر خدا با همان جمله‌ای که می‌گوید «خدا نیست»...
«به چشم خودت نگاه کن؛ مگر می‌شود این دستگاه دقیق خودبه‌خود پیدا شده باشد؟» برهان نظم محبوب‌ترین استدلال منبر و کتاب دینی مدرسه است، چون به فلسفه نیاز ندارد؛ کافی است به زنبور عسل، گردش شب و روز یا انگشتان یک نوزاد اشاره کنی. قرآن هم همین کار را می‌کند...
وقتی بحث درباره وجود خدا به بن‌بست می‌رسد، بسیاری از مؤمنان سراغ پرسشی می‌روند که از هر برهان فلسفی دیگری به دل آدم نزدیک‌تر است: اگر خدا نباشد، چه چیزی ظلم را بد می‌کند؟ این پرسش از چیزی حرف می‌زند که همه می‌شناسیم: خشم از بی‌عدالتی، شرم از خیانت، این...
هر کس در ایران بزرگ شده باشد این جمله‌ها را شنیده است: «خداشناسی در سرشت هر انسانی هست»، «در کشتی طوفان‌زده حتی کافر هم خدا را صدا می‌زند»، «بی‌خدایی یعنی خاموش کردن صدای درون». این‌ها خلاصه عامیانه برهان فطرت‌اند. این برهان نه از علت نخستین شروع می‌کند و نه از...
بسیاری از مؤمنان به خدا از راه استدلال نرسیده‌اند. نمی‌گویند «زنجیره علت‌ها باید جایی تمام شود»؛ می‌گویند «او را حس کردم». در نماز، در سوگ، در سکوت یک شب، لحظه‌ای بوده که چیزی بزرگ‌تر از خودشان حاضر به نظر آمده است. برای کسی که چنین لحظه‌ای را از سر گذرانده،...
برهان معجزه ساده‌ترین و پرکاربردترین استدلال دین‌داران است و شاید به همین دلیل کمتر از بقیه وارسی می‌شود. نقد برهان معجزه از یک پرسش ساده شروع می‌شود: وقتی کسی می‌گوید «ماه دو نیم شد» یا «هیچ‌کس نتوانست مانند قرآن بیاورد»، ما دقیقا با چه چیزی روبه‌رو هستیم؟ با یک رویداد،...
ابن‌سینا مدعی بود برای اثبات خدا لازم نیست به نظم آسمان، آغاز جهان یا شگفتی‌های طبیعت نگاه کنیم. کافی است بپذیریم «چیزی وجود دارد». از همین مقدمه ساده، به ادعای او، ذهن ناچار به موجودی می‌رسد که نبودنش ممکن نیست: واجب‌الوجود. نقد برهان وجوب و امکان باید از همین بلندپروازی...
