آیا از «ممکنالوجود» واقعاً «واجبالوجود» نتیجه میشود؟ مقدمه: برهانی فلسفیتر، اما نه بینقصتر برهان وجوب و امکان، یا برهان واجبالوجود، از مهمترین ستونهای الهیات فلسفی در سنت اسلامی است و بیش از هر نامی با ابنسینا گره خورده است. در این دستگاه، مسئله دیگر مثل برهان نخستین علت صرفاً «شروع...
نقد زوجیت در قرآن همه چیز را جفت آفریدیم: آیا این آیه واقعاً یک گزاره زیستشناختی است؟ این هم یکی دیگر از همان ادعاهای خوشآبورنگ اعجاز علمی است که در نگاه اول فریبنده بهنظر میرسد، اما با کمی دقت، تمام ابهت تبلیغیاش فرو میریزد. مبلغان میگویند قرآن قرنها پیش از...
آیا «از آب هر چیز زندهای را پدید آوردیم» یک کشف علمی است؟ این یکی از محبوبترین شعارهای بازار اعجاز علمی است: یک آیه کوتاه را برمیدارند، آن را به زبان زیستشناسی سلولی ترجمه میکنند، بعد با لحنی پیروزمندانه اعلام میکنند که قرآن ۱۴۰۰ سال پیش راز حیات را کشف...
دوپارگی قرآن میان مکه و مدینه یکی از مستندترین و انکارناپذیرترین شواهد برای اثبات انسان ساخت بودن قرآن، پدیده تغییر لحن و دگردیسی خدا همگام با تغییر جایگاه سیاسی پیامبر: بررسی تطبیقی و جامعه شناختی تفاوت های بارز میان خدای مکه و خدای مدینه است. در الهیات کلاسیک، خدا موجودی...
وقتی متن کهن را با زور و زحمت به آزمایشگاه می برند مقدمه یکی از رایج ترین و در عین حال سست ترین شگردهای دفاع از قرآن در دوران جدید، همین بازی معروف «اعجاز علمی» است. فرمول کار هم ساده است: اول یک آیه مبهم، چندپهلو یا شاعرانه را برمی...
تفاوت زبان هدايت، زبان اسطوره ای، و زبان علم تجربی مقدمه يکی از خام ترين خطاهای مدافعان اعجاز علمی اين است که اصلا نمی پرسند يک متن دینی از چه جنسی است و يک متن علمی از چه جنسی. برای آنها مهم نيست که قرآن در چه افقی سخن می...
جنینشناسی در قرآن یکی از پرسروصداترین و در عین حال شکنندهترین ستونهای اعجاز علمی قرآن است. مدافعان این جریان سالهاست با هیجان اعلام میکنند که قرآن قرنها پیش از میکروسکوپ و آزمایشگاه، مراحل رشد جنین را گفته است؛ اما وقتی متن آیات، ترجمهها، تفسیرهای کلاسیک و دادههای جنین شناسی مدرن...
از ابهام مقدس تا تعریف روشن این مقاله، بخشی از یک مطلب سه گانه برای «تعریف خدا و مبانی مفهومی» در نظر گرفته شده تا پیش از ورود به نقد برهانها، اول خود موضوع روشن شود. باید از همان ابتدا راه ابهام، جابهجایی مفهومی و فرار زبانی بسته شود. مطلب...
تعریف، بار اثبات و فریب «پس خدا» این مطلب، مطلب دوم از سهگانهٔ فاز پایهگذاری یعنی روشن کردن مفهوم خدا است. پیش از ورود به مبحث نقد برهانهای وجود خدا، باید قواعد درست بحث را روشن کنیم. چون تا وقتی معلوم نباشد دقیقاً از چه چیزی حرف میزنیم، چه کسی...
چرا حتی اگر بعضی برهانها را بپذیریم، هنوز خدای اسلام ثابت نشده است این مقاله جمعبندی فاز نخست این سهگانه است؛ بخشی که پیش از نقد برهانها، زمین بحث را آماده میکرد. ابتدا پرسیدیم اصلاً از چه خدایی سخن میگوییم و بعد نشان دادیم چرا بدون تعریف روشن، برهانها بر...
