دسته: تاریخ باورهای دینی

رشته‌ای روشن که به چند مسیر شفاف تقسیم می‌شود؛ تصویر مفهومی چندمعنایی روح 0

روح و روح‌القدس: یک واژه، چند نقش و چند لایه تفسیر

بند «ج» ماده ۷۱۶ قانون مجازات اسلامی جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۹۲، یکی از عجیب‌ترین جمله‌های حقوق معاصر است: دیه جنینی که روح در آن دمیده شده، اگر پسر باشد دیه کامل است، اگر دختر باشد نصف آن، و اگر جنسیتش معلوم نباشد سه‌چهارم. [۱] بندهای پیش از آن مراحل...

طرح مفهومی لوح گلی، پوست‌نوشته و سنگ کهن برای بررسی ریشه نام الله 0

ال، الوه و الله: خویشاوندی واژه‌ها چه چیزی را اثبات می‌کند؟

در سال ۱۹۲۸ کشاورزی در ساحل شمال سوریه، نزدیک تپه‌ای که امروز راس شمره نام دارد، به گوری باستانی برخورد. کاوش‌هایی که از سال بعد آغاز شد شهر فراموش‌شده اوگاریت را بیرون آورد و با آن کتابخانه‌ای از لوح‌های گلی که سه هزار و چند صد سال پیش نوشته شده...

چشم‌انداز سنگ‌های بازالتی شمال عربستان؛ تاریخ نام الله پیش از قرآن 3

الله پیش از قرآن: تاریخ یک نام و مسئله تغییر یک خدا

عبدالمطلب، پدربزرگ محمد، بنا بر منابع سنتی اسلامی ده پسر داشت. یکی از آن‌ها عبدالله بود، یعنی «بنده الله»؛ پدر پیامبر. یکی دیگر، که بعدها با کنیه ابولهب شناخته شد، در بیشتر گزارش‌ها عبدالعزی نام داشت، یعنی «بنده عزی». [۱۰] دو برادر، در یک خانه، در یک شهر، یکی به...

چشم‌انداز تاریخی سنگ و آبراه در جنوب عربستان؛ موضوع الرحمن پیش از اسلام 2

الرحمن: نام الهی در عربستان و مسئله زمینه جنوبی قرآن

سال ششم هجرت، حدیبیه، چند کیلومتری مکه. محمد با صدها پیرو برای زیارت آمده و قریش راهش را بسته است. قرار است صلح‌نامه‌ای نوشته شود. پیامبر به کاتب می‌گوید بنویسد: «بسم الله الرحمن الرحیم». نماینده قریش، سهیل بن عمرو، اعتراض می‌کند: الرحمن را، به خدا، نمی‌دانم چیست؛ بنویس «باسمک اللهم»،...

گسترش یک مرز کوچک به حلقه‌های فراگیر؛ تصویر مفهومی خدای جهان‌شمول 2

از خدای یک جماعت تا خدای جهان: تاریخ ادعاهای جهان‌شمول دینی

بالای آرامگاه داریوش در نقش رستم، کتیبه‌ای به پارسی باستان کنده شده که با این مضمون آغاز می‌شود: خدای بزرگ است اهورامزدا، که این زمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که انسان را آفرید، که شادی را برای انسان آفرید، که داریوش را شاه کرد؛ یک شاه از...

سه جای خالی نمادین برای لات، عزی و منات؛ تصویر مفهومی از حذف پرستشگاه‌ها 5

لات، عزی و منات: خدایان رقیب از زبان کتیبه‌ها و قرآن

در تدمر، شهر باستانی صحرای سوریه، مجسمه شیری سنگی ایستاده بود که غزالی را میان پنجه‌هایش پناه داده بود. روی پنجه چپ شیر، به خط پالمیرایی، نوشته بودند: «لات برکت خواهد داد به کسی که در این حرم خون نریزد.» [۸] این شیر حدود دو هزار سال پیش در کنار...

پنج فضای خالی در لایه‌های زمان؛ تصویر مفهومی ود، سواع، یغوث، یعوق و نسر 0

ود، سواع، یغوث، یعوق و نسر: چرا خدایان در داستان نوح ظاهر می‌شوند؟

عجیب‌ترین روایت درباره این پنج خدا را منتقدان اسلام نساخته‌اند؛ خود سنت اسلامی ساخته است. هشام بن کلبی، مهم‌ترین نویسنده مسلمان درباره بت‌های عرب، در «کتاب الاصنام» می‌گوید عمرو بن لحی، کاهن و کلیددار مکه، همزادی از جن داشت به نام ابوثمامه. روزی جن به او گفت: «ائْتِ ضَفَّ جُدَّهْ،...

عرش معلق بر فراز آب با بازتاب صندلی زمینی؛ تصویر مفهومی از زبان فرمانروایی 0

رب، ملک، عرش: تصویر فرمانروا در زبان خداشناسی

سه جمله، از سه امپراتوری و در فاصله‌ای بیش از هزار سال. داریوش بزرگ، حدود ۵۲۰ پیش از میلاد، بر صخره بیستون: «به خواست اهورامزدا من شاه‌ام؛ اهورامزدا شاهی را به من داد.» [۵] کتاب دانیال، قرن دوم پیش از میلاد: «تا زندگان بدانند که آن متعال بر پادشاهی آدمیان...

بهشت به شکل باغ دیوارکشیده؛ چهارباغی که دروازه‌اش بسته است 3

بهشت: باغ، آب و پاداش در تخیل دینی

حدود سال ۴۰۷ پیش از میلاد، در سارد، لیساندر، دریاسالار اسپارتی، با هدیه‌های متحدان به دیدار کوروش کوچک آمد؛ شاهزاده هخامنشی‌ای که پول جنگ اسپارت با آتن را می‌پرداخت. کوروش مهمانش را در باغ خود گرداند. گزنفون، که ماجرا را بعدها از زبان سقراط نقل کرد، می‌گوید لیساندر محو درخت‌ها...

پوشش‌های هم‌اندازه در کارگاه خیالی به‌عنوان نماد بدن استاندارد بهشتی 1

بدن، لذت و جاودانگی در بهشت: تاریخ تصویرهای پاداش

عدد هفتادودو در قرآن نیست. قرآن از همسران بهشتی سخن می‌گوید، اما هیچ‌جا نمی‌شماردشان. عدد را حدیث آورد: در سنن ترمذی، شهید شش امتیاز نزد خدا دارد. در نخستین قطره خونش آمرزیده می‌شود، جایش را در بهشت می‌بیند، از عذاب قبر امان می‌یابد، تاج وقاری بر سرش می‌گذارند که یک...